Wat is UTC (en GMT)?

Elke tijdzone ter wereld wordt uitgedrukt als een afwijking van één ijkpunt: UTC, de gecoördineerde wereldtijd. Nederland zit in de winter op UTC+1 en in de zomer op UTC+2, New York op UTC−5 of UTC−4, en Japan het hele jaar op UTC+9. Ken je van twee plaatsen de UTC-offset, dan ken je het tijdsverschil: je trekt de twee getallen van elkaar af. Dat is precies wat elke pagina op deze site voor je doet.

Waar staat UTC voor?

UTC is de afkorting van Coordinated Universal Time, in het Nederlands gecoördineerde wereldtijd. De vreemde lettervolgorde is een compromis: het Engels wilde CUT, het Frans TUC, en men koos het neutrale UTC. De tijd zelf komt niet van de zon maar van ongeveer vierhonderd atoomklokken verspreid over de wereld, waarvan het gemiddelde de internationale atoomtijd vormt. UTC volgt die atoomtijd, maar wordt af en toe met een schrikkelseconde bijgestuurd zodat hij niet weg gaat lopen van de draaiing van de aarde.

UTC of GMT: is er verschil?

In het dagelijks gebruik zijn ze uitwisselbaar: UTC+0 en GMT zijn hetzelfde moment. Technisch is er wel onderscheid. GMT — Greenwich Mean Time — is een tijdzone, gebaseerd op de gemiddelde zonnestand aan de nulmeridiaan bij het Britse Greenwich. UTC is geen tijdzone maar een tijdschaal: het nulpunt waaraan alle zones worden opgehangen. Het Verenigd Koninkrijk gebruikt GMT bovendien alleen in de winter; in de zomer geldt daar British Summer Time (UTC+1). Zie Verenigd Koninkrijk en Engeland.

Zo reken je met UTC

Het recept is simpel: tijdsverschil = offset bestemming − offset Nederland. Een paar voorbeelden met de Nederlandse wintertijd (UTC+1):

• Thailand zit op UTC+7. 7 − 1 = 6 uur later.
• India zit op UTC+5:30. 5,5 − 1 = 4,5 uur later — halve uren bestaan echt.
• Curaçao zit op UTC−4. −4 − 1 = 5 uur vroeger.
• Nepal zit zelfs op UTC+5:45, een offset van een kwartier.

In onze zomertijd staat Nederland op UTC+2 en wordt elk van die uitkomsten een uur kleiner (of, westwaarts, een uur groter). Landen die zélf geen zomertijd kennen — zoals Japan, Dubai en Suriname — zien het verschil met Nederland daardoor twee keer per jaar verspringen zonder dat er bij hen iets gebeurt. Hoe dat werkt lees je in de gids over zomertijd en wintertijd.

Waar kom je UTC tegen?

Overal waar mensen wereldwijd moeten samenwerken zonder misverstand. De luchtvaart voert vluchtplannen en weerberichten in UTC — piloten noemen het Zulu-tijd, naar de Z achter de tijdsaanduiding. Ook de scheepvaart, de meteorologie, satellietnavigatie en vrijwel alle computersystemen werken intern in UTC en rekenen pas op het scherm om naar jouw lokale tijd. Server- en applicatielogboeken zijn daarom bijna altijd in UTC opgeslagen: één tijdlijn zonder zomertijdsprongen.

Militaire letters en de datumgrens

Elke zone met een heel uur offset heeft een NAVO-letter: A tot en met M (zonder J) voor de zones oostelijk van Greenwich, N tot en met Y voor het westen, en Z voor UTC zelf. De letter J staat voor de plaatselijke tijd van wie spreekt. Precies aan de andere kant van de aardbol, halverwege de Stille Oceaan, botsen UTC+12 en UTC−12 op elkaar: daar loopt de internationale datumgrens, waar niet de klok maar de datum verspringt.

Wil je zien hoe de zones over de wereld verdeeld zijn, lees dan hoe tijdzones werken of bekijk de wereldklok met de actuele tijd in 24 steden.